Chôm chôm – Thức quả riêng biệt của vùng nhiệt đới

Cây chôm chôm là giống cây trồng khởi nguyên ở Đông Nam Á. Ngày nay được trồng trong vùng có vĩ độ từ 15° nam tới 15° bắc gồm châu Phi, châu Đại Dương, Trung Mỹ và đặc biệt càng ngày càng gia tăng ở Úc châu và quần đảo Hawai. Cây chôm chôm thích ứng cho những vùng đất không ngập nước.

Nguồn gốc và phân bố của cây chôm chôm

Ở Việt Nam, chôm chôm được trồng chủ yếu ở các tỉnh thuộc lưu vực sông Đồng Nai, Nam Trung Bộ và ở Tây Nguyên. Việc lai tạo hoặc chọn cây ưu tú từ các giống nhập đều chưa được thực hiện.

Chôm chôm là loài cây có thể trồng từ xích đạo cho đến vĩ tuyến 18° nhưng thường để kinh doanh có hiệu quả thì nên trồng đến vĩ tuyến 14°, độ cao thích hợp từ 0 – 700m, lượng mưa trung bình hàng năm từ 2000 – 5000mm, nhiệt độ bình quân từ 22 độ C – 30 độ C, nghĩa là nên trồng ở các tỉnh miền Nam, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên.

Chôm chôm được trồng tập trung ở các tỉnh miền Nam Trung bộ của nước ta, với diện tích khoảng 14.200ha, sản lượng xấp xỉ 100 ngàn tấn (chiếm 42% diện tích và 62% sản lượng chôm chôm cả nước). Đồng Nai là địa phương có diện tích trồng chôm chôm tập trung lớn nhất cả nước.

Các vùng đồng bằng châu Á nhiệt đới là nơi phù hợp cho việc trồng và phát triển cây chôm chôm. Ở Đông Nam Á cây chôm chôm phân bố ở một số quốc gia như: Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Malaysia, Philippinnes.

Giá trị dinh dưỡng của chôm chôm

Chôm chôm là loại trái cây có giá trị dinh dưỡng cao (chứa nhiều vitamin C, giàu đạm, chất béo và các nguyên tố vi lượng như đồng, mangan, kali, canxi, sắt…) và trái chôm chôm còn được dùng làm thuốc chữa bệnh.

Chôm chôm là loài cây có quả hoặc để ăn tươi, hoặc đóng hộp dưới nhiều hình thức, để dự trữ hoặc xuất khẩu. Hạt chôm chôm có thành phần tinh dầu cao nên cũng được dùng để sản xuất dầu ăn hay xà phòng. Cây và rễ chôm chôm cũng có thể dùng cho việc sản xuất dược phẩm và màu. Ở Việt Nam, người làm vườn chôm chôm có mức thu nhập tương đối cao so với các ngành trồng trọt khác.

Hạt chôm chôm chứa 35 – 40% chất dầu béo đặc, có cấu trúc của hạt ca cao, có mùi dễ chịu, gồm phần lớn là arachidin, cùng với olein và stearin. Vỏ cây và quả xanh có chứa tanin.

Hạt chôm chôm, còn gọi là thiều tử, vị ngọt, tính ấm, chứa nhiều chất béo không no, có tác dụng tiêu viêm kháng khuẩn, dùng chữa viêm niêm mạc miệng, kiết lỵ, hỗ trợ điều trị tiểu đường, các vết loét lâu ngày, điều chỉnh lipid máu, giảm béo và làm đẹp da. Chôm chôm là loại trái rất thích hợp cho những người bị vữa xơ động mạch, cao huyết áp, tăng đường huyết…

Giá trị kinh tế của cây chôm chôm

Năng suất chôm chôm bình quân đạt khoảng 15 – 20 tấn/ha. Với giá chôm chôm hiện tại thì sau khi trừ chi phí, lợi nhuận từ thu được từ chôm chôm là rất lớn.

Nhờ nhu cầu ngày càng tăng này nên diện tích cây ăn quả trong thời gian qua tăng mạnh. Trong các loại cây ăn quả, một số cây nhiệt đới đặc trưng như vải, nhãn, và chôm chôm tăng diện tích lớn nhất vì ngoài thị trường trong nước còn xuất khẩu tươi và khô sang Trung Quốc, một số ít sang thị trường.

Từ năm 1994, diện tích trồng 3 loại cây này tăng gấp 4 lần, với mức tăng trưởng bình quân 37%/năm, chiếm 26% diện tích cây ăn quả cả nước. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, Chôm Chôm được trồng chủ yếu ở các tỉnh Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh Long…

Các loại chôm chôm phổ biến

Chôm chôm nhãn

Cái tên chôm chôm nhãn bắt nguồn từ yếu tố trọng lượng của trái khá nhỏ (20 – 30g/trái). Giống này còn được gọi là chôm chôm đường vì khi ăn thịt trái có vị ngọt như đường. Trái chôm chôm nhãn có hình cầu, vỏ màu xanh, khi chín sẽ chuyển từ màu xanh sang màu vàng, đến hồng và cuối cùng là đỏ. Gai thưa và hơi ngắn so với các giống chôm chôm khác. Phần cùi dày, giòn, tróc hạt, có mùi thơm và ăn rất ngon.

Mùa chôm chôm nhãn thường bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 6 âm lịch hàng năm. So với các loại chôm chôm khác thì chôm chôm nhãn dễ bảo quản hơn và để được lâu hơn.

Chôm chôm Java (chôm chôm tróc)

Đây là giống chôm chôm được nhập chủ yếu từ Indonesia, Thái Lan, được trồng từ lâu ở Việt Nam và rất phổ biến ở Nam bộ. Đặc điểm của loại chôm chôm này là trái to, trọng lượng quả 32 – 43g. Vỏ quả màu vàng đỏ lúc vừa chín, màu đỏ sậm lúc chín, gai dài. Thịt quả trắng trong, không dính hạt và có vị ngọt thanh.

Chôm chôm Java thu hoạch quả rộ từ tháng 5 đến tháng 6 ở đồng bằng sông Cửu Long và tháng 6 đến tháng 8 ở miền Đông Nam bộ. Tuy nhiên giống này được các nhà vườn áp dụng các kỹ thuật trồng để điều khiển cho ra hoa rải rác các tháng trong năm. Giống chôm chôm Java và chôm chôm nhãn chính là hai giống phổ biến nhất được trồng tại Việt Nam.

Chôm chôm Thái (chôm chôm Rong-riêng)

Chôm chôm Thái hay còn gọi là chôm chôm Rong-riêng được nhập từ Thái Lan và trồng ở nước ta từ năm 1996. Quả của giống chôm chôm Thái khá lớn, trọng lượng từ 50 – 70g/quả. Khi chín gai ở vỏ quả có màu xanh, vỏ có màu đỏ nhìn rất hấp dẫn.

Phần thịt dày, tróc hạt, hạt dẹt rất nhỏ. Khi ăn chôm chôm Thái có cảm giác thịt giòn, ngon, ít ngọt nên rất phù hợp với những người thích ăn trái cây nhưng không thích ngọt nhiều như chôm chôm nhãn.

Chôm chôm dính

Đặc điểm của chôm chôm dính là trái to, gai dài, thịt mềm, không giòn, bám vào hột, khi ăn có vị ngọt, nhiều nước. Chôm chôm dính hiện nay không còn phổ biến trên thị trường do “không được lòng” người tiêu dùng.